Skoro już tu jesteś może zostawisz po sobie jakiś ślad, żebym wiedziała co o tym myślisz, co mogłabym poprawić, albo o czym napisać by Ciebie zaciekawiło?

wtorek, 5 sierpnia 2014

,,Jakbyś kamień jadła"

Wojciech Tochman, reporter, słynący z reportaży w "Gazecie Wyborczej" i programu w TVP1 "Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie", również założyciel fundacji ITAKA, poszukująca zaginionych i pomagająca ich rodzinom. Reportaż, który jest wynikiem tej podróży -"Jakbyś kamień jadła", został wydany w 2008 roku, przez specjalizujące się w tym rodzaju wydawnictwo -Czarne. Tochman wybrał się na miejsce zbrodni kilka lat po zakończeniu działań zbrojnych z lat 1992-1995 w Bośni i Hercegowinie. Skupił się na kobietach, na życiu które toczą po wojnie, i przed jej rozpoczęciem, o tym co było w trakcie ciężko z nich coś wykrzesać. Ukazuje jak ciężko przywrócić normalne życie, bez strachu, i jak wynika z prowadzonych przez Tochmana dociekań -bez mężczyzn.
Doktor Ewa Klonowski, polska antropolog, pomaga rodzinom znaleźć ich zaginionych -umarłych, krewnych: mężów, ojców, synów, i rzadziej, ale również -córki, matki, babki. Jest pierwszą kobietą z którą mamy styczność podczas czytania reportażu. Wyjechała z rodzinnego domu, porzuciła pracę by zająć się ekshumacją bośniackich ciał. Mówi o sobie: "Kocham kości, kości do mnie przemawiają. Patrzę na kości i wiem, na co człowiek chorował, jak chodził, jak lubił siedzieć". Jest mistrzem w swoim fachu, pracuje od rana do nocy, często za darmo, ale chce pomóc, wie jak ważne dla pozostawionych samym sobie kobietom jest znaleźć i pochować godnie swoich zaginionych, umarłych mężczyzn: synów, mężów, ojców. Klonowski wykonuję swoją pracę bardzo sumiennie i skrupulatnie, składa kosteczkę do kosteczki, aż ułoży całego człowieka jednak jak sama mówi nie może tego analizować, nie zadaje sobie żadnych pytań mówi: "Masz emocje, masz noc z głowy. Ja i tak kiepsko tu śpię. Budzę się o trzeciej nad ranem i widzę podziurawione czaszki. Zastrzelili faceta. Jednago, drugiego, pięćdziesiątego. Rozumiem. Ale jak to możliwe, że pół setki mężczyzn jedzie pokornie na śmierć? Dlaczego nic nie robią? Nie ratują się? (...) Wolałabym nie stawiać sobie żadnych pytań: -To mnie rozbija, demobilizuje. Jestem od składania kości."
Blisko doktor Ewy Klonowskiej jest Matka Mejra, pięćdziesięcio ośmio latka, której podczas wojny zginął syn -Edvin, i córka -Edna. Pomaga przy odnalezionych ciałach -pociesza rodziny szukające swoich bliskich. Potrafi ich podnieść na duchu, bo sama musi się uporać z takimi samymi uczuciami -strach, bezradność, niezrozumienie. Pociesza nie tylko obcych, ale i męża który nie pogodził się z losem ich pociech. Doktor Ewa badając ciało i historię Edny wyczytała jak ją zabito, co przeżyła, gwałty, uderzenia.
Tochman przetacza kilka innych historii muzułmańskich kobiet. Okazuje się, że mimo zakończenia wojny, stacjonujących wojsk ONZ i NATO, nie mogą one wrócić do życia jakie toczyło się przed woją. Kiedy wracają do swoich dawnych mieszkań, ktoś już je zwyczajnie zajął. Jedna z rozmówczyń podaje przykład kiedy to zajechała do swojego dawnego domu, a tam nowa gospodyni, oprowadziła ją po nim pokazując jak w nim obecnie żyją. W domach czy na podwórkach zdaża się, że mieszka kilkanaście osób, toczą się walki sąsiadów, walki z obcymi, walki z powracającymi do domów. Ludzie nie jeżdżą do miast, bo nie wiedzą co się zmieniło po wojnie. Może nic? Może wciąż ktoś może ich postrzelić za to, że są Serbami?
Jakbyś kamień jadła ukazuje wiele historii, ukazuje bezradność ludzi na zło świata, jak ciężko wraca się do normalnego życia po przeżyciu okrucieństwa, mówi o gwałtach, wywozach, zabójstwach, jest książką mocną i wyrazistą. Reportaż jest napisany bardzo prostym językiem, jakby to były same suche fakty, ale robi piorunujące wrażenie i składnia czytelnika do refleksji. Nie doszukamy się w tekscie ocen, czytając musimy sami ustosunkować się do historii.
Szczerze mówiąc nie wiedziałam wiele na temat wojny w Bośni i Hercegowinie przed przeczytaniem reportażu Tochmana. Nie sądziłam, że w czasach kiedy przyszłam na świat działo się coś tak strasznego, tak naprawdę nie daleko nas. Wojna wydaje się tak odległym zdarzeniem, kojarzy się, że była kiedyś, dawno i tylko starzy ludzie mogą ją pamiętać, a nie zdajemy sobie sprawy, że to wszystko, te okrucieństwa w dalszym ciągu dzieją się gdzieś na świecie. Jakbyś kamień jadła, pomimo, że ma zaledwie 134 strony, to co kilka z nich wysówa nam nowe tematy do przemyśleń. Czy kobiety są w stanie ułożyć sobie życie bez mężczyzn? Jak długo kraj leczy się z wojny? Co by było gdyby to mnie spotkało? Co czują ludzie niewiedząc dokąd zabrano ich bliskich? Jak ważne jest dla nich pochowanie zmarłych? Co czuje kobieta, która ma tylko dziecko, które w każdej chwili może ktoś zabić? Tochman mimo, że napisał reportaż w bardzo prosty i suchy sposób, poruszył takie tematy, przy których nie da się przejść obojętnie.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz